W poszukiwaniu korzeni – Gliwice

„Reinliche Scheidung” w Gliwicach

Historia towarzystw gimnastycznych

Piotr Frączak

W ruchu gimnastycznym widać było wyraźnie swoistą ambiwalecję w stosunku do sportu (szczególnie sportu wyczynowego). Widzieliśmy zaczyny tego konfliktu już wcześniej (Do wojny), ale po wojnie problem wrócił z podwójną mocą.

Żeby zrozumieć, dlaczego doszło do rozwodu, trzeba spojrzeć na konflikt ideologiczny między dwoma systemami wartości, a równocześnie walki o wpływy.

Gimnastyka reprezentowana przez potężną DT (Deutsche Turnerschaft) miała charakter narodowy, wspólnotowy, wychowawczy i polityczny. Mimo, że sama wprowadzała formy rywalizacji tak indywidualnej jak i zespołowej to jednak odrzucała ideę „bicia rekordów”, rywalizacji za wszelką cenę i specjalizacji. Gimnastyka miała byc ogólnorozwojowa i być środkiem wychowania „dobrego obywatela”. Karnego, zdyscyplinowanego, sprawnego fizycznie.

Sport – tak zespołowy (jak piłka nożna) czy indywidualny (jak pływanie, kolarstwo, boks) – gdzie przede wszystkim liczyły się tu sekundy, bramki, punkty, specjalizacja i międzynarodowa rywalizacja (udział w olimpiadach) traktowane były przez gimnastyków jako zagraniczne naleciałości. Próby przypodobywanie się publiczności i sposób zarobkowania. Takie nowe związki (np. Niemiecki Zwiazek Piłki Nożnej Deutscher Fußball-Bund DFB) zrzeszone w Niemieckim Komitecie Rzeszy ds. Ćwiczeń Cielesnych (Deutscher Reichsausschuss für Leibesübungen DRA) organizowała system rozgrywek.

DT uważała się za ruch nadrzędny i chciała, aby sport był jedynie „dodatkiem” do gimnastyki, całkowicie jej podporządkowanym. Związki sportowe domagały się autonomii, ale liczyły na udział klubów DT w rozgrywkach. „Rozwód” nie był prosty

Podczas zjazdu DRA (28 listopada 1920), związki sportowe zaproponowały model, w którym DT stałaby się po prostu jednym z wielu wyspecjalizowanych związków (Fachverband) pod parasolem DRA. Dla dumnej DT, liczącej miliony członków, była to degradacja. DT kategorycznie odmówiła. W lutym 1921 w Stuttgardzie próbowano ratować jedność klubów. Ustalono, że sportowcy mogą należeć jednocześnie do DT i związków specjalistycznych, a sekcje sportowe klubów gimnastycznych (Turnvereine) mogą grać w oficjalnych ligach (np. piłkarskich). Jednak układ ten nie był korzystny dla gimnastyków. Coraz więcej ich członków chciało rywalizować, a nie uprawiać tradycyjną gimnastykę. Towarzystwa traciły swój dotychczasowy charakter bo – jak twierdzili działacze – sport „wypaczał” ducha gimnastyki. 13 kwietnia 1922 DT jednostronnie zerwała umowę. Ostatecznie 1 września 1923 Deutsche Turnerschaft ogłosiła zasadę reinliche Scheidung („czystego rozdzielenia”), nakazując klubom wybór między DT a związkami sportowymi, czyli postawiono wybór: albo czysta gimnastyka w DT, albo sport w innych związkach. Zakazano jakichkolwiek fuzji i współpracy.

MTV Gliwice

W 1924 roku gliwickie Towarzystwo (MTV/ATV) stanęło przed największym wyzwaniem organizacyjnym w swojej historii – wdrożeniem tej nowej zasady „W 1924 roku dokonano podziału Towarzystwa na gimnastyków oraz kilka innych dyscyplin sportowych działające dotąd w ramach Towarzystwa”. Dla klubu był to potężny cios kadrowy, ponieważ w wyniku secesji „odeszła połowa członków”.

Wśród usamodzielnionych sekcji znalazły się przede wszystkim piłka nożna, piłka ręczna i pływanie, a także część innych dyscyplin specjalistycznych. Sportowcy ci albo tworzyli nowe kluby, albo dołączali do istniejących już federacji specjalistycznych.

A przecież mimo tak głębokiego podziału, pozostała część członków skupiła się na gimnastyce przyrządowej i lekkoatletyce. Decyzja ta okazała się – jak twierdzili gimnastycy – słuszna pod względem sportowym, gdyż w latach 1935–1936 „drużyna gimnastyczna ATV Gliwice została uznana za najlepszą na Górnym Śląsku”.

Narodziny potęgi

W klubie TV „Vorwärts” Gleiwitz od początku XX wieku prężnie rozwijała się sekcja piłki nożnej. Piłkarze zyskali dużą popularność, jednak jako część towarzystwa gimnastycznego podlegali pod centralę DT. Kiedy w latach 1923–1924 uchwała o „czystym rozdzieleniu” weszła w życie, gliwiccy piłkarze zostali zmuszeni do opuszczenia struktur gimnastycznych. Sekcja piłkarska odłączyła się od gimnastyków i założyła samodzielny klub piłkarski: SC Vorwärts Gleiwitz (Sportclub Vorwärts Gleiwitz). Klub ten dał początek jednej z najsilniejszych drużyn w historii przedwojennego śląskiego futbolu. Dwa lata po rozłamie nowo powstały SC Vorwärts Gleiwitz połączył się z innym lokalnym klubem robotniczo-sportowym. Tak narodził się, ponoć legendarny, Vorwärts-Rasensport Gleiwitz. Klub należał do najsilniejszych drużyn piłkarskich Górnego Śląska i całego Śląska w latach trzydziestych. Zdobył kilka mistrzostw Gauligi Schlesien i wielokrotnie występował w finałowych rozgrywkach o mistrzostwo Niemiec.

Źródła:

- - Jacek Schmidt Poczatek i rozwój sportu w Gliwicach, Gliwice 2004
  - 75 Jahre Alter-Turn-Verein Gleiwitz. 1861-1936

Poprzednie wpisy:

O Gliwicach

O ruchu gimnastycznym

MTV Glaiwitz

Jeśli temat wydaje się ciekawy zapraszam do współpracy. To praca trochę detektywistyczna, trochę literacka. Wiele jest jeszcze do odkrycia i do opowiedzenia. Zapraszam, napisz do mnie.