W poszukiwaniu korzeni – Gliwice 

Ku gminie gimnastycznej

Historia towarzystw gimnastycznych w Gliwicach (10)

Piotr Frączak

Stabilizacja w organizacji zazwyczaj oznacza jedynie tyle, że wprawdzie wiele się dzieje, ale znaczna część działań ma już charakter rutynowy. Kolejne spotkania, zawody i festyny wpisują się w ustalony rytm życia stowarzyszenia. Liczba członków oscylowała wokół 200 osób, a majątek gotówkowy przekraczał 1000 marek. MTV Gliwice stało się jednym z najsilniejszych ośrodków gimnastycznych na Górnym Śląsku, choć TV „Vorwärts” w Gliwicach stanowiło poważną konkurencję. Było wprawdzie mniej liczne, lecz już w 1894 roku dysponowało aktywami o wartości 5000 marek. Warto także podkreślić, że w tym czasie zaczęła funkcjonować w Gliwicach nowa organizacja, która początkowo liczyła zaledwie około 40 członków.

MTV/ATV

Wydarzenia

1891 – Dziesięciolecie rozpoczęły uroczyste obchody 30-lecia powstania stowarzyszenia, uświetnione wystąpieniem przedstawiciela okręgu, dyrektora Schwarzkopfa.

1892 (14–15 sierpnia) – Okręgowe Święto Gimnastyczne (Gauturnfest). W zawodach w Gliwicach wzięło udział 16 towarzystw i około 900 uczestników. Gliwiccy gimnastycy zdobyli pierwsze miejsce drużynowe oraz cztery pierwsze nagrody indywidualne. Impreza zakończyła się nadwyżką finansową w wysokości 500 marek, którą częściowo przekazano na fundusz budowy Domu Dziecka. Stowarzyszenie podjęło również uchwałę o wprowadzeniu jednolitego stroju gimnastycznego oraz o pobieraniu składek od młodzików (Jöglingsbeiträge), z możliwością szerokiego zwalniania z opłat mniej zamożnych uczniów.

1895 – W ramach działalności klubu zorganizowano kurs szermierki.

1896 – Aby wzbudzić zainteresowanie gimnastyką wśród młodzieży kończącej szkołę, wraz ze Związkiem Kupieckim utworzono oddział młodzieżowy, do którego 34 firmy zgłosiły swoich uczniów.

1897/1898 – Wspólnie z TV „Vorwärts” zorganizowano biegi sztafetowe do Zabrza i do Pyskowic. W tym drugim biegu 19 zawodników pokonało dystans 9,5 km w czasie 32 minut.

1899 – Członkowie MTV wzięli udział w wycieczce gimnastycznej do Bielska (Bielitz). Podczas jednej z zabaw ludowych stowarzyszenie zaprezentowało ćwiczenia z laskami oraz wystawiło wzorcową sekcję na poręczach.

1900 – Ustalono roczną składkę (z możliwością jej odwołania) na rzecz Gliwickiego Towarzystwa Upiększania Miasta.

1901 – Wielka uroczystość 40-lecia połączona z Okręgowym Świętem Gimnastycznym. Wydarzenie odbyło się na dawnym torze wyścigowym za Zameczkiem Leśnym (Waldschloß). Wzięło w nim udział około 1000 uczestników, a 408 gimnastyków ćwiczyło w pokazach wolnych. Do głównych atrakcji należało widowisko artystyczne Na Olimpie oraz wręczenie bogato haftowanych szarf i wstęgi do sztandaru, ufundowanych przez kobiety związane z Towarzystwem.

Patriotyzm

1895 – Z okazji święta powstania towarzystwa zorganizowano zawody gimnastyczne, po których odbył się pokaz oraz obchody Dnia Sedanu. Wcześniej 40 członków wzięło udział w zorganizowanym przez miejscowe stowarzyszenia komersie Bismarcka.

1896 – Stowarzyszenie uczestniczyło w obchodach 25-lecia odnowienia Cesarstwa Niemieckiego, zorganizowanych 18 stycznia przez gliwickie stowarzyszenia. Następnie, 1 marca, liczna grupa członków wzięła udział w paradzie zorganizowanej przez miejscowy Pułk Piechoty Keith dla upamiętnienia jego wkroczenia do Paryża. W kronice MTV odnotowano także, że jeden z członków stowarzyszenia (o nazwisku Karfunke) brał udział w walkach z powstańcami w Niemieckiej Afryce Południowo-Zachodniej.

1897 – Na początku roku członkowie ponownie spotkali się na komersie z okazji urodzin cesarza, a następnie uczestniczyli w utworzeniu szpaleru podczas wizyty dziedzicznego księcia Sachsen-Meiningen. Drugi naczelnik gimnastyczny A. H. R. Halama złożył swój urząd, a jego miejsce zajął Koch, który wkrótce ponownie objął funkcję pierwszego naczelnika. Na Okręgowym Festiwalu Gimnastycznym w Katowicach sekcja gliwicka zdobyła nagrodę drużynową oraz cztery nagrody indywidualne (E. Schlenzka, Dömelt, Matuschek, Lopatta).

1897 – MTV wspólnie z TV „Vorwärts” zorganizowało publiczny pokaz gimnastyczny, który przyniósł każdemu stowarzyszeniu nadwyżkę w wysokości 100 marek. MTV przeznaczyło swoją część na fundusz budowy pomnika cesarza Wilhelma w Gliwicach.

1900 – Stowarzyszenie wzięło udział w uroczystościach powitalnych podczas wjazdu kardynała-księcia biskupa dr. Koppa.

W okręgu i w obwodzie…

Warto zwrócić uwagę, że w kolejnych latach (1891, 1892 i 1893) dni gimnastyki (Gauturntag), czyli spotkania organizacyjne okręgu, odbywały się rok po roku w Gliwicach. W tym czasie wydarzyło się wiele, lecz zwróćmy uwagę na kilka szczególnie istotnych faktów.

Turnverein „Frohsinn”

1897 – Szobiszowice zostały oficjalnie włączone do Gliwic, co sprawiło, że działający tam od niedawna klub stał się kolejnym klubem miejskim. Powstanie tego towarzystwa tak po latach opisał Johann Dolezych:

Było to około roku 1890, gdy z szeregów istniejącego w Szobiszowicach stowarzyszenia gier i ratownictwa (Spiel- und Rettungsverein) – późniejszego II oddziału miejskiej straży pożarnej – zebrało się kilku panów, aby powołać do życia towarzystwo gimnastyczne. Nie tylko po to, by ćwiczyć dorastającą młodzież w gimnastyce, ale także by przygotować ją do zawodu wojskowego. W szczególności jednak po to, by położyć kres postępom polskich dążeń i wspierać niemieckość. 26 września 1891 roku założono Turnverein „Silesia”, którego nazwa w krótkim czasie została zmieniona na Turnverein „Frohsinn” Gleiwitz-Petersdorf.

Niemieckie Święta Gimnastyczne

1894 – Tym razem ogólnoniemieckie święto (VIII Niemiecki Festiwal Gimnastyczny) odbyło się we Wrocławiu. Co ciekawe, informacje zawarte w publikacjach MTV oraz w materiałach samego festynu zwracają uwagę na różne wydarzenia.

W publikacji MTV wspominano:

Pospieszyło tam nie mniej niż 57 naszych członków, na których częściowe wsparcie stowarzyszenie przeznaczyło kwotę 331 marek. Męskie Stowarzyszenie Gimnastyczne z Gliwic mogło być zatem wymienione na trzecim miejscu pod względem frekwencji i oprócz szeregu zawodników indywidualnych wystawiło także dwie sekcje wzorcowe oraz druha Dömelta do okręgowej sekcji wzorcowej. Napływ uczestników na to święto był ogromny; entuzjazm wzbudziła imponująca manifestacja niemieckich gimnastyków, którzy zgromadzili się na wschodzie Rzeszy do pokojowej pracy. Naszym uczestnikom okazano we Wrocławiu szczególną uwagę, gdy nasz były członek, bankier Perl, przypiął do sztandaru stowarzyszenia wieniec laurowy.

Potwierdzenia tych informacji nie znajdujemy jednak w publikacjach zjazdowych. Gliwice pojawiają się tam w zupełnie innym kontekście:

Czwartek, 26 lipca. Przed południem odjazd koleją do Gliwic. Podział na dwie grupy, A i B, po 125 osób każda. Przed południem: grupa A – zwiedzanie Huty Królewskiej; grupa B – zwiedzanie Górnośląskiego Towarzystwa Akcyjnego Przemysłu Żelaznego dla Górnictwa i Hutnictwa, oddział wyrobów drutu. Po południu: zamiana grup. Wieczorem: spotkanie towarzyskie z Gliwickim Towarzystwem Gimnastycznym, koncert i nocleg w Gliwicach.

Istotny był również opis pochodu, w którym uczestniczyli przedstawiciele Gliwic:

 

Ostatnią grupę tworzą Śląsk i Południowe Poznańskie. Na przedzie jedzie korpus trębaczy „Starego Fryca” (Fryderyka Wielkiego). Ponad stuosobowa grupa wystawiona przez Alter Breslauer Turnverein, ubrana w mundury, stanowi przejście do chwalebnych czasów, gdy z Wrocławia rozległo się wezwanie „Do mojego ludu”. Pojawiają się czarni strzelcy Lützowa, oddziały Landwehry i ochotników. W historycznie wiernych kostiumach kroczyły postacie bohaterów: Blüchera, Lützowa, Jahna, Friesena i Körnera. Na wysokim wozie jechał ideał niemieckiej kobiety – królowa Luiza – prowadzona przez swojego młodzieńczego syna.

1898 – IX Niemieckie Święto Gimnastyczne w Hamburgu odwiedzili przedstawiciele MTV: Ahner jr., Brauer, Crull, Ehrenberg, Fränkel, Gallaschik, Haensel, Koch, Kullik, Lopatta, Przirembel, Rother, E. Schlenzka, Rob. Schmidt, Schubert, Stein, Zertahelly i Willisch. W zawodach wystąpili Ehrenberg i Schlenzka. W ramach święta – na zaproszenie londyńskich gimnastyków – zorganizowano komers, w którym uczestniczyło ponad 1000 gimnastyków różnych narodowości. MTV reprezentował S. Fränkel, który zabrał głos. Kasa stowarzyszenia wsparła uczestników wyjazdu łączną kwotą 400 marek.

Podział okręgu

1899 – Na zjeździe okręgowym w Tarnowskich Górach dokonano podziału okręgu na I i II Okręg Górnośląski. II Okręg Górnośląski utworzyły go kluby z Bytomia (MTV, Frisch-Frei), Królewskiej Huty (MTV, Jahn), Chorzowa, Lipin oraz Batory (Bismarckhütte). Okręg ten był mniejszy terytorialnie i kusił kluby niższymi składkami członkowskimi. Gliwice pozostały w okręgu pierwszym, który szybko odzyskał siły i w 1911 roku był najsilniejszym okręgiem w całym II Niemieckim Okręgu Gimnastycznym (obejmującym Śląsk i Poznańskie). Rola Gliwic w okręgu wzrosła.

Osoby

dr Urban Kuczora – lekarz praktykujący, radny miejski. W 1890 roku wystąpił z inicjatywą zorganizowania kursu pierwszej pomocy, aby członkowie klubu wiedzieli, jak reagować w razie wypadków podczas ćwiczeń lub zawodów. 12 grudnia 1891 roku został wybrany na przewodniczącego (Sprecher) MTV w Gliwicach. W późniejszym okresie przez wiele lat pełnił funkcję przewodniczącego Gliwickiej Gminy Gimnastycznej (Turngemeinde), dbającej o współpracę wszystkich lokalnych stowarzyszeń gimnastycznych. Członek honorowy MTV.

Otto Crull – pierwszy przewodniczący MTV w latach 1898–1908 oraz ponownie w latach 1922–1928. Członek honorowy. W latach 1879–1883 przewodniczył Górnośląskiemu Okręgowi Gimnastycznemu (Oberschlesischer Turngau). W 1920 roku objął także przewodnictwo w nowo powstałym Górnośląskim Związku Celowym dla Ćwiczeń Fizycznych (Oberschlesischer Zweckverband für Leibesübungen), który zjednoczył wszystkie towarzystwa gimnastyczne i kluby sportowe działające na terenie Górnego Śląska.

 

Źródła:

 

Grafiki:

Poprzednie wpisy:

O Gliwicach

O ruchu gimnastycznym

MTV Glaiwitz

Jeśli temat wydaje się ciekawy zapraszam do współpracy. To praca trochę detektywistyczna, trochę literacka. Wiele jest jeszcze do odkrycia i do opowiedzenia. Zapraszam, napisz do mnie.

Patronat: