Kiedy formuje się organizacja? Moment przyjmowania statutu jest wcale nie najważniejszym etapem formowania organizacji. Pomysł, zaczątki form organizacyjnych, liderzy to wszystko tworzy się wcześniej, choć rzadko możemy tu zajrzeć za kulisy tego procesu. Tu tylko wiele możemy się domyślać. Główni inspiratorzy musieli rozmawiać o swoich wizjach, opowiadać o swoich doświadczeniach. Pamiętajmy o korzeniach towarzystw gimnastycznych (zob. Turnen, Turnplatz, Turnverein), które musiały wpływać na te rozmowy. Również pierwsze decyzje, np. kto będzie przewodniczącym, mają swoje, nie do końca dające się wyczytać z protokołów, powody.

A w Prusach, i w samych Gliwicach czuć było nadchodzace zmiany. Jak pisze pod tą datą Nietsche na tronie zasiadł „Wilhelm I, który od wielu już lat jako książę-regent silną ręką trzymał cugle rządów”, a w mieście „1 kwietnia w szkołach elementarnych wszystkich konfesji wprowadzono lekcje gimnastyki; nauczanie zlecono Hecklowi i Willknerowi”. Na efekty nie trzeba było długo czekać. Już 25 kwietnia dwóch nauczycieli gimnastyki, Robert Puls i Amand Heckel (na zdjęciu, ale z czasów dużo późniejszych) zorganizowali w czwartek, 25 kwietnia 1861 roku, w dawnym lokalu Masłowskiego zebranie założycielskie Towarzystwa Gimnastycznego w Gliwicach („Turn-Verein zu Gleiwitz” ).

Według Jahresbericht des Königlichen katholischen Gymnasiums zu Gleiwitz für das Schuljahr 1863/1864 Robert Puls urodził się 4 listopada 1823 roku w dzisiejszym Prudniku (wóczas Neustadt in Oberschlesien). Uczęszczał do Gimnazjum w Nysie, a następnie na Uniwersytecie we Wrocławiu poświęcił się studiom filologicznym. Studiował do jesieni 1848 roku, był więc zapewne świadkiem, jeśli nie aktywnym uczestnikiem, wydarzeń wrocławskich w czasie Wiosny Ludów. Potem nauczał w Gimnazjum św. Macieja we Wrocławiu (Königliches Katholisches Gymnasium), a następnie został przyjęty do Królewskiego Seminarium dla Szkół Akademickich. Ciekawy jest też fragment: „Jego ciało, wzmocnione przez gimnastykę (Turnen), musiało wcześnie ulec chorobie, którą nabawił się w wyniku przeziębienia podczas kąpieli i którą początkowo zaniedbał”…

Pospekulujmy. Dziwne jest, że Puls był collaborantem  (pomocnikiem) nauczyciela przez 11 lat (1853–1864), gdy ponoć w pruskim systemie szkolnym była to pozycja przejściowa i zwykle po kilku latach awansowało się na „oberlehrera” (starszego nauczyciela). Można by przypuszczać (może uda się to jakoś sprawdzić), że jako student z okresu Wiosny Ludów mógł mieć opinię liberała, co w reakcyjnych Prusach skutecznie blokowało awanse w państwowych szkołach. Warto też zwrócić uwagę, że niewątpliwie to on był duszą nowej organizacji. W ogłoszeniu o spotkaniu mamy kolejność w podpisie „Puls i Heckel” co można tłumaczyć już to zaangażowaniem w inicjatywę, już to hierarchią (choć Puls był tylko pomocnikiem nauczyciela to uczył w gimnazjum czyli był urzędnikiem państwowym, z wyższym wykształceniem, a Heckel tylko nauczycielem miejskim). Dodatkowo to Puls zostaje wybrany na przewodniczącego (i mówcę) organizacji. I tu kolejne zaskoczenie, już w czerwcu 1861 (po dwóch miesiącach) prezesem być przestaje. Zastępuje go dr Anton Fleischer Kreis-Physikus (coś w rodzaju lekarza powiatowego, najwyższego urzędnika medycznego w powiecie). Bardzo prawdopodobna hipoteza jest wiec taka. Szybko sie okazało, że przewodnictwo Pulsa nie będzie służyc rozwojowi organizacji. Czy tylko dlatego, że nie był znaczaca postacią w mieście (collaborant)? A może dlatego, że był rzeczywiście liberałem (co wówczas równało się dzisiejszemu określeniu rewolucjonisty), na którego krzywo patrzyła władza państwowa i do tego zapewne katolikiem, co z kolei mogło budzić opory protestanckiej władzy miejskiej. Wysokiej rangi urzędnik na czele nowej organizacji dawał pewność, że nie tylko nie będzie ona podejrzewana o wywrotowe cele, ale też znajdzie poparcie u władz. Cóż niezależne organizacje często muszą się jednak liczyc z realiami. 

Lista pierwszych członków:

uwaga – nazwiska z uwagi na przepisywanie maszynowe z „gotyku” mogą zawierać błędy literowe.

1. Birawer, pomocnik handlowy (sklepowy)
2. Fleischer, powiatowy lekarz ran (chirurg)
3. Friedrich, kancelista
4. Gordon, komisant (urzędnik handlowy)
5. Hamburger, komisant
6. Hansel, kandydat do wyższego urzędu szkolnego
7. Heckel, nauczyciel
8. Hawlitschka, elew budowlany (uczeń budownictwa)
9. v. Jakubowski, inżynier kolejowy
10. Kraitzizek, elew budowlany
11. Kascher, elew budowy maszyn
12. Lustig, kupiec
13. Lindner, nauczyciel
14. Niegel, przełożony biura (kierownik)
15. Neugebauer I, nauczyciel
16. Peschel, nauczyciel rysunku
17. Puls, collaborator (współpracownik/nauczyciel)
18. Peiser, kupiec
19. Sist, pracownik handlowy (praktykant)
20. E. Schlesinger, komisant handlowy
21. Wollstein, kupiec
22. Wahlstab, sekretarz
23. H. Wlaslowski, fabrykant zegarów
24. Th. Maslowski, kupiec
25. M.(arcus?) Wohlauer, złotnik
26. Wilkner, nauczyciel
27. Zeiner, nauczyciel
28. Zwiklitzer, dysponent handlowy
29. Zumpe, Handlungsbeflissener – Pomocnik handlowy (lub praktykant kupiecki)
30. Kapal, Lehrer – Nauczyciel
31. Berger, prowizor (farmaceuta)
32. Grunitzki, nauczyciel muzyki
33. Kandziora, fryzjer
34. Singer, pomocnik księgarza
35. Dowerg, nauczyciel
36. Rother, nauczyciel
37. Richter, nauczyciel

Jeśli temat wydaje się ciekawy zapraszam do współpracy. To praca trochę detektywistyczna, trochę literacka. Wiele jest jeszcze do odkrycia i do opowiedzenia. Zapraszam, napisz do mnie.

Patronat: